Op 10 juli 1999, in het 66e jaar van zijn leven, overleed dr. István Túri, de bekendste meester en docent van de groenteteelt onder glas.
Hij werd op 7 december 1933 in Cegléd geboren. Basisschool en middelbare school volgde hij eveneens in Cegléd, in 1952 deed hij eindexamen aan het Kossuth Lajos Gimnázium. In 1957 behaalde hij zijn diploma aan de Kertészeti és Szőlészeti Főiskola (Hogeschool voor Tuinbouw en Wijnbouw). Vanaf 1958 doorliep hij aan dezelfde hogeschool en later aan de Universiteit voor Tuinbouw de verplichte rangorde van wetenschappelijk stagiair tot universitair hoofddocent. Op eigen verzoek ging hij in 1993, op 60‑jarige leeftijd, met pensioen.
Sinds de oprichting in 1990 was hij onderzoeksdirecteur van PRODUKT Kutató, Fejlesztő, Termelő Kft. Tot aan zijn dood gaf hij daar de inhoudelijke leiding aan de veredeling van paprikarassen en de zaadproductie van de veredelde hybriden.
Zijn wetenschappelijke loopbaan begon onder leiding van professor András Somos. Op basis van zijn in 1962 geschreven dissertatie over de inventarisatie en analyse van het groenteteeltgebied rond Nagykőrös verwierf hij de titel van universitair doctor.
Als eerste onderzoekstaak bestudeerde hij de mogelijkheden van groenteteelt op arme zandgronden zonder gebruik van stalmest. Van de technische vraagstukken hangen de toepassing van kunststoffen in de tuinbouw, de ontwikkeling van draagconstructies voor verschillende typen kassen, de uitwerking van verwarmingssystemen, de vormgeving van diverse ventilatie‑ en irrigatiemethoden, de ontwikkeling van meerdere varianten van dubbele afdekking, de planning van typen bedrijven met en zonder verwarming en niet in de laatste plaats de methode met het watergordijn met zijn naam samen.
Samen met zijn medewerkers werkte hij systemen uit voor het gebruik van niet‑verwarmde kassen met en zonder verplaatsing, en voor de enkel- en tweefasige benutting van verwarmde voorzieningen; zij onderzochten de mogelijkheden van teelt in de herfst en winter. Ook door de introductie van nieuwe rassen en rassentypen in de teelt en de invoering van nieuwe teelttechnieken heeft hij blijvende waarde gecreëerd.
Als wij ook de beschikbare financiële middelen in aanmerking nemen, dan was hij tot op heden ongetwijfeld de succesvolste Hongaarse paprikaveredelaar. Niet alleen het aantal (21) van zijn erkende en aangemelde rassen en hybriden, maar vooral hun gebruikswaarde vormt hiervan het bewijs. De in Hongarije nog altijd populairste witte kaspaprika (HRF F1) bevestigt eveneens het uitzonderlijke gevoel waarmee hij te werk ging bij het plannen van kruisingen en het selecteren van ouderlijnen. Daarnaast werden onder zijn leiding onder meer de rassen Hó F1, Pritavit F1, Kaméleon F1, Velence F1, Titán F1 en de rassen in aanmelding Bajnok F1 en Kápia F1 veredeld. Belangrijk is ook het veredelingsmateriaal dat hij samen met zijn medewerkers verzamelde en dat een waarborg kan zijn voor de voortzetting van zijn levenswerk. Onder zijn leiding werd een specifieke methode voor de productie van hybride zaden uitgewerkt, die ook octrooibescherming kreeg en de basis werd voor de werkzaamheden van de gehele hybridezaadsector.
De veelzijdigheid van dr. István Túri kwam het sterkst naar voren in zijn onderzoek met plantfysiologische invalshoek. Hij introduceerde het begrip langzame, middelmatige en snelle groeitypen, bepaalde de voorwaarden voor hun ontstaan en de mogelijkheden om ze te veranderen. In een zeer vroeg stadium herkende hij veranderingen in de ontwikkeling van planten. De technologische aanpassingen die hij in dergelijke gevallen voorstelde, bleken in de overgrote meerderheid van de gevallen juist. Túri als docent gaf les aan studenten van de universiteit en aan praktiserende tuinders; zijn voordrachten waren meestal zeer aanschouwelijk, doorspekt met humor en bijzonder boeiend.
Ook de organisatie van de geïntegreerde voorlichting is met zijn naam verbonden; al eind jaren zestig, begin jaren zeventig verzorgde hij cursussen in Soroksár. Aan de Universiteit voor Tuinbouw organiseerde hij meerdere tentoonstellingen. De meest bekende waren de tentoonstellingen die gepaard gingen met conferenties over paprika‑, meloen‑ en komkommerteelt. De door hem bedachte zaadbeurs wordt sinds 1981 elk jaar tot volle tevredenheid van groentetelers en zadenhandelsbedrijven georganiseerd.
Zijn vakpublicaties werden gekenmerkt door de ambitie om begrijpelijk te zijn en door de beschrijving en overdracht van praktische werkwijzen. Hij publiceerde meer dan honderd populair‑wetenschappelijke artikelen, vooral in het tijdschrift Kertészet és Szőlészet. Ook zijn boeken over teelt onder folie zijn geliefd. Kertészet fólia alatt (mede‑auteur: Béla Fodor) was het eerste agrarische vakboek waarvan meer dan honderdduizend exemplaren werden verkocht. Hiervoor ontving hij een kwaliteitsprijs. Daarop, en op de Orde van de Arbeid die hij voor zijn werk kreeg, was hij altijd trots.
In de laatste 10‑15 jaar kregen zijn teksten ook een meer filosofische toon. Voorbeelden hiervan zijn zijn boeken Növényalkat (Mogelijkheid en grens bij het verhogen van de opbrengst) en Az élet korlátai (waarin hij de menselijke aspecten van de constitutieleer samenvat). Hij begon ook aan een boek dat de wereld van de geest en de wereld van de goden verkent. Hij sprak er vaak over en had het heel graag willen afmaken, maar dat is hem niet meer gelukt. Wanneer men vroeg naar zijn wetenschappelijke werk en publicaties, antwoordde hij meestal: „Het aantal boeken, nieuwe rassen, patenten, onderscheidingen en wetenschappelijke graden onderschat ik niet, maar ik beschouw ze niet als het belangrijkste en daarom houd ik mij niet bezig met cijfers. In het vak zie ik alleen die werkzaamheden als belangrijk die de zaak van de tuinbouw verder brengen, of ze nu onder de genoemde zaken vallen of niet.”
Voor zijn organisatorische werk had hij uithoudingsvermogen, soms zelfs koppige vasthoudendheid nodig; anders had hij het proefveld van de Afdeling Groenteteelt niet kunnen realiseren. In het Proefbedrijf van Soroksár getuigen nu nog vele gebouwen, bouwwerken en folietunnels van zijn onvermoeibare organisatiewerk, zijn zoektocht naar nieuwe oplossingen en zijn vindingrijkheid.
Ook aan zijn vroeger omvangrijke staf besteedde hij veel aandacht. Voor kwalitatief goed werk vond hij meerdere eisen belangrijk: uitleggen, laten opschrijven, terugvragen, uitvoeren, controleren. Slordigheid, onverschilligheid en luiheid konden op zijn waardering niet rekenen; vechtlust en doelgerichte, waarde scheppende arbeid erkende hij wel. Hij waardeerde en respecteerde ook die medewerkers en collega’s die het nieuwe herkennen en het ondersteunen, zelfs wanneer zij daar niet als eerste op hebben gewezen.
Hij zei vaker dat, als hij de beschikking kreeg over een almachtige toverstaf, hij ten minste drie dingen zou doen: de teeltinstallaties met kunststofafdekking zou hij voor een week laten verdwijnen om zo hun belangrijke rol in de dagelijkse consumptie van groenten en fruit en in het gebruik van sierplanten zichtbaar te maken; hij zou de mogelijkheden laten zien die bij gesloten teeltsystemen tot nu toe nog niet zijn benut; en, zo zei hij, „ik zou niet voor een week maar voor altijd afrekenen met de ziekte van de meesterlijk geformuleerde nietszeggendheid, opgebouwd uit schijnbaar verstandige woorden en zinnen.”
Fouten en vergissingen had hij, net als ieder ander, ook. Dan placht hij te zeggen: „Geen van ons is een engel.” Zulke kleinere of grotere misstappen en vergissingen vergaf hij zijn medewerkers ook, zolang hij daarachter geen kwade wil of opzet bespeurde.
Bij zijn pensionering werden geen banketten of feesten gehouden; met een paar woorden nam hij afscheid, en zijn laatste zin was wellicht: „Ik wil nog lange tijd de zaak van de tuinbouw dienen!”
Helaas kon deze wens niet volledig in vervulling gaan. Hij leeft nu alleen nog in ons voort in zijn rassen, zijn geschriften en zijn geestelijke nalatenschap.
János Gyúrós